3. Ünite

Öğrenme çıktıları (bilgi)

TK.3.1 Öğrenciler, İslam’ın temel kaynaklarından hareketle İslam’da ahlakın önemine dair akıl yürüterek çıkarımda bulunur (E3.6). Öğrencilere tasavvufun güzel ahlakla ilişkili tanımlarını hatırlamalarına yönelik sorular sorularak bu konuda öğrencilerin görüşlerini ifade etmeleri sağlanır (SDB2.1). İnsanın ahlaki olgunluğa ulaşmasında etkili olan tahalluk ve tahakkuk kavramları açıklanır. Buna bağlı olarak ortaya çıkan havf ve reca, tövbe, ihlas, takva, rıza, zikir gibi başlıca ahlaki hâl ve makamlara detaylarına yer verilmeden değinilir. Tasavvufi metinlerden bu konuya dair yapılandırılmış bir metin öğrencilerle paylaşılır ve tasavvufi hayattaki ahlaki unsurları belirler. Bu süreçte Türk dili ve edebiyatı disiplininden yararlanılabilir. Konu ile ilgili kavramlar, öğrencilerin tasavvufi hayata yön veren ahlaki unsurlar arasında ilişki kurmalarını sağlamak amacıyla kavram haritası kullanılarak çeşitli yönlerden ele alınır. Öğrencilerin sufinin yaşamında ahlakın merkezde olduğunu fark etmeleri ve tasavvuf-ahlak ilişkisinde bütüncül bir bakış açısına ulaşmaları amaçlanır. Davranışlarını belirlerken ahlaki normları dikkate almanın ve kararlarını ahlaki açıdan değerlendirmenin önemini öğrencilerin fark etmesi amaçlanır (SDB3.3, D9.1). Öğrencilerin küresel sorunların çözümünde erdemli davranışların çevresel, toplumsal ve bireysel düzeyde oluşturabileceği olumlu etkiler üzerine düşünmeleri desteklenir (OB8). Ölçme ve değerlendirme uygulamalarında kavram haritası, doğru yanlış soruları, kısa cevaplı sorular, çoktan seçmeli sorular, yapılandırılmış grid, tanılayıcı dallanmış ağaç veya açık uçlu sorular kullanılabilir. ANADOLU İMAM HATİP LİSESİ TASAVVUF KÜLTÜRÜ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMI 25
TK.3.2 Rahman suresi 26-27. ayetlerin meali verilerek öğrencilere ayetlerde yer alan “fani“ ve “baki” kavramlarından ne anladıkları sorulur. Alınan cevaplar çerçevesinde masiva kavramı açıklanarak öğrenciler, derinlemesine düşünmeye ve içe dönük sorgulamaya yönlendirilir (SDB3.3). Bu aşamada felsefe disiplininden yararlanılır. Öğrenciler, tefekkür sürecine dair düşünce alışkanlıklarını, anlamlandırma biçimlerini ve manevi farkındalık düzeylerini gözden geçirir. Tasavvufi düşüncede bilginin yalnızca akıl ve duyu yoluyla değil kalp, sezgi ve manevi tecrübeyle de elde edildiği açıklanır. Bu bağlamda tasavvufa özgü bilgi kaynakları olan rüya, keşif, ilham, müşahede ve yakin kavramlarına kısaca değinilir. Tasavvufta kişiye has bir tecrübe olarak kabul edilen bu bilgi kaynaklarının öznel olduğu, bağlayıcılığının olmadığı üzerinde durulur ve bunun istismara açık yönüne vurgu yapılır. Öğrencilerin doğru ve güvenilir bilgiyi ayırt etmesi sağlanır (D3.3). Bu süreçte hikmet ve irfan kavramları açıklanarak öğrencilerin irfani bir bakış açısı geliştirmeleri beklenir. Öğrencilerin irfani düşünceye ilişkin öğrendikleriyle önceki bilgileri arasında tevhit inancı çerçevesinde ilişki kurmaları sağlanabilir (SDB1.1). Tasavvufi düşüncedeki marifetullah kavramı açıklanarak marifetullahın özünü oluşturan tevhit anlayışı hakkında bilgi verilir. Muhabbet kavramı açıklanarak marifetullah ile ilişkisine değinilir. Öğrencilerden “Sen çıkınca aradan / Kalır seni Yaradan” beytini yorumlamaları istenerek kalp tasfiyesi ile tevhit inancı arasında ilişki kurmaları beklenir (D10.1). Bu süreçte hadis ve kelam disiplinlerinden yararlanılabilir. “Hakiki varlık yalnızca Allah’ın (cc) varlığıdır.” sözü Allah’ın (cc) sıfatları çerçevesinde ele alınır. Konuyla ilgili ayet ve hadislerden hareketle tasavvufta varlık anlayışı hakkında temel düzeyde bilgi verilir. Tasavvufi düşüncede varlık anlayışı hakkında Muhyiddin İbnülarabi, Sadreddin Konevi, Davud Kayseri ve Molla Fenari’nin görüşlerine kısaca değinilir. Bu aşamada frayer diyagramı veya altıgen düşünme tekniğinden yararlanılabilir. Öğrenciler, tevhit inancının tasavvufi düşüncede varlık, bilgi ve insan tasavvuru üzerindeki yansımalarını fark eder. Tasavvufta bilgi ve varlık konularında yaptığı tefekkür sürecine dayalı çıkarımda bulunur ve ulaştığı çıkarımları değerlendirir. Farklı bakış açılarına ve kültürlere ait değerlerin farkında olur, bu değerlere saygı duyar (D14.3, SDB2.3). Ölçme ve değerlendirme uygulamalarında kavram haritası, doğru yanlış soruları, kısa cevaplı sorular, çoktan seçmeli sorular, yapılandırılmış grid, tanılayıcı dallanmış ağaç veya açık uçlu sorular kullanılabilir. Öğrencilerden öğrenme kanıtlarında belirtilen performans görevini yapmaları istenebilir. Performans göreviyle ilgili öğrencilere dereceli puanlama anahtarı kullanılarak geri bildirim verilebilir.